Home | Route | Doen ! | Nieuws | Jouw pagina ! | Dirkjan | Reportages 2 | Reportages 1 | Waar ? | De Nieuwburg vroeger ? | De Nieuwburg nú ! | Verborgen stad | Floris V | Uit de Pers | Melis Stoke | Grote Pier | Bewoners | Kunst ! | Echte ridder ? | Rankensteijn | Nog meer weten ? | Vakkenpagina | Lesbrief | Creatief | Links | Colofon

  Floris V, de stichter van De Nieuwburg

Floris was de beschermheer en redder van Alkmaar. Hij staat afgebeeld in ons Nederlandse paspoort. Dat gebeurt niet zo maar. Dan moet je veel betekend hebben voor ons land. Wat precies, dat lees je hier.

Floris V stamt uit het huis van de Hollandse Graven. De eerste was de 9e eeuwse Gerolf, die via zijn moeder afstamde van Karel de Grote. Graaf Arnulf (of Aarnout), die Holland bestuurde van 988 tot 993 was de eerste, die oorlogen voerde tegen de opstandige West-Friezen. Hij is begraven in het toenmalige klooster van Egmond en heilig verklaard. Floris was de zoon van Willem II, die behalve Graaf van Holland ook Duits Koning was. Vlak voor hij gekroond zou worden tot Rooms Keizer, de hoogste adellijke titel in die tijd, kwam hij om het leven. Bij Hoogwoud zakte hij met zijn paard door het ijs (verraad ?) en de West-Friezen vermoordden hem. Floris V, zijn zoon, was dus zijn erfgenaam, maar nog maar anderhalf jaar oud.

Ceasar van Everdingen. Graaf Willem II. 1654

[Op dit prachtige schilderij van de Alkmaarse schilder Caesar van Everdingen zien we Graaf Willem II. Uitgebeeld is een moment in 1255, als Willem een wet afkondigd over waterbeheer, om overstromingen te voorkomen. Een belangrijk moment voor de ontwikkeling van ons land. Dit schilderij is van 1654 en de schilder heeft alles naar de mode van zijn tijd geschilderd. Alsof hij wilde zeggen: zo belangrijk voor ons, ook vandaag, was dat besluit over veilige dijken in 1255. Het schilderij is te vinden in het Gemeenlandshuis te Leiden.]

Floris heeft veel betekend voor de ontwikkeling van ons land. Hij beschermde het land beter tegen overstromingen, maakte een einde aan de vele kleine oorlogjes tussen de landedelen. Daar leden de boeren veel schade door, wat het land verarmde. Hij voerde het Nederlands in als regeringstaal, zorgde voor meer internationaal aanzien en bevorderde de handel. Daardoor werden de steden en het platteland welvarender. Hij was dan ook zeer geliefd bij het gewone volk. Hij stichtte de eerste "Grote School" (in Dordrecht, voor jongens van 7 tot 14 jaar). Onder de landadel maakte hij vele vijanden. Dat kostte hem uiteindelijk het leven. Hij werd het slachtoffer van de eerste Nederlandse politieke moord.

Floris VAan de hand van enkele jaartallen zie je hier hoe het leven van Floris V verliep.

1254: In het jaar, dat Floris geboren wordt in Leiden (op 24 juni) krijgt Alkmaar stadsrechten van zijn vader, Graaf Willem II. Alkmaar mocht stadsmuren en stadspoorten bouwen als verdediging en mocht belasting heffen. Alkmaar was niet langer een dorp maar een stad en behoort daarmee tot de oudere steden van Nederland.

In 2004 vieren we "Alkmaar 750 jaar". Met dit feest herdenken we, dat Alkmaar in 1254 stadsrechten kreeg van Willem II. Maar heeft iemand er aan gedacht, dat het ook 750 jaar geleden is, dat Floris V werd geboren ? 

1256: Willem II sneuvelt in zijn strijd tegen de West-Friezen. Floris is nog maar anderhalf jaar oud en kan dus niet de leiding van het graafschap Holland op zich nemen. Andere familieleden namen de regeringstaken voorlopig op zich, tot Floris oud genoeg was. Floris V

1266: In die tijd was je dat op je twaalfde jaar. Toen werd Floris tot ridder geslagen in de duinen bij Heemskerk, waar zijn voorvaderen op die manier ook "volwassen" werden verklaard. Op je twaalfde Graaf van Holland zijn en verantwoordelijk voor de regering. Dat is vast niet makkelijk geweest.

1268: Floris is pas 14 jaar, maar trouwt dan al met Beatrijs van Vlaanderen. Dat hadden de families al in 1256 zo geregeld. Doel was de bezittingen in Holland, Zeeland en Vlaanderen binnen één familie te brengen. De adel regelde zijn gebiedsuitbreiding graag via zulke "slimme" huwelijken. Floris en Beatrijs kregen negen kinderen, van wie er zeven jong overleden. Dat was in die tijd geen uizondering. Overigens kreeg Floris ook nog minstens zeven kinderen bij andere vrouwen. Die noemt men zijn "bastaard"-zonen en -dochters.

1272: Met een groot leger komt Floris naar Alkmaar om zich te wreken op de West-Friezen voor de dood van zijn vader. De slag tussen St.Pancras en Oudorp verliest hij aanvankelijk, later weet hij met hulp van burgers en boeren de West-Friezen te verdrijven.

Muiderslot1280: Floris sticht het Muiderslot bij Muiden. Een jaar na zijn dood, in 1297, wordt het afgebroken en opnieuw opgebouwd. Dit goed bewaarde "nieuwe Muiderslot" geeft een idee hoe De Nieuwburg er uit kan hebben gezien.

1282: Opnieuw strijdt Floris tegen de West-Friezen. Nu landt hij vanuit zee met een vloot bij Wijdenes bij Hoorn. Hij vindt het lichaam van zijn vader in Hoogwoud, neemt het mee terug en begraaft het opnieuw in de abdij van Middelburg, in Zeeland.

Floris legt vanaf 1282 dwangburchten aan in Noord-Holland, bij Wijdenes, Medemblik, Warmenhuizen en Alkmaar. De Nieuwburg en Middelburg, waarschijnlijk in gebruik vanaf 1290, ontstaan langs de weg naar Oudorp, de grens met West-Friesland. Dankzij Floris wordt er veel werk gemaakt van de verbetering van de dijken en het waterbeheer van de polders. Een grote overstroming laat de Zuiderzee ontstaan, waardoor West-Friesland van Friesland "afscheurt". In de 20e eeuw werd de Zuiderzee door de aanleg van de Afsluitdijk het IJsselmeer.

In deze tijd begint Floris ook het Nederlands te gebruiken voor zijn wetten en contracten. Tot dan toe werd er alleen in het Latijn geschreven. De eerste keer, dat een officieel regeringsstuk in het Nederlands werd geschreven betrof een wet voor Amsterdam, toen nog een dorp. De belangrijkste schrijverSlag bij Vroonen aan het hof van Floris was Melis Stoke. In Alkmaar is nog een straat naar hem vernoemd. Hij schreef ook de eerste biografie (= levensverhaal) over Floris V. Verreweg het meeste schrijfwerk voor Floris (en de andere Hollandse graven) gebeurde trouwens door de monniken in het klooster van Egmond, vlak bij Alkmaar. Daar had Floris dus zijn "kanselarij" (= ministerie, zouden we tegenwoordig zeggen). Het was de enige plek in Holland, waar men het schrijven beheerste. Het gewone volk, maar ook het grootste deel van de adel, was analfabeet, kon lezen noch schrijven. 

1288: Floris voert opnieuw oorlog tegen de West-Friezen vanuit Alkmaar. Onder leiding van Willem van Brederode worden de West-Friezen definitief onderworpen in 1289.

1290: In Den Haag bouwt Floris V de Ridderzaal bij het grafelijke hof. Dat hof had zijn grootvader Floris IV er gebouwd. Diens zoon, Floris' vader, Willem II breidde het hof in 1248 uit met een "koninklijke zaal". Floris wil een nog opvallender gebouw. Dat werd dus de "Grote zaal" of "Ridderzaal". En die had internationale allure. Zo'n grote zaal zonder pilaren was er sinds de Romeinen  niet meer gebouwd ! Floris sloeg er 30 rijke boeren tot ridder, waardoor hij van de adel de spotnaam "Der Keerlen God" kreeg, wat de "God van de kerels" of "God van de boeren" betekent. De Ridderzaal is nog jaarlijks het toneel van onze nationale politiek, als de koningin er op de derde dinsdag in september, op Prinsjesdag, het nieuwe parlementaire jaar opent.

Ridderzaal

 Ridderzaal

 

1292: Floris wordt geen koning van Schotland. Dat had hij gehoopt. Hij beschouwde zich via familiebanden, zoals vele andere edelen, erfgenaam van de Schotse troon. Vanaf nu richt hij zich weer op Vlaanderen, dat zijn bezittingen in Zeeland bedreigt.

Hij zoekt eerst steun voor zijn plannen bij de koning van Engeland, maar komt bedrogen uit. Dan reist hij naar Parijs en sluit in het geheim een verbond met de koning van Frankrijk. Maar dat geheim lekt uit. De koning van Engeland neemt Floris dat kwalijk en besluit hem te straffen. De bedoeling is hem naar Engeland te laten ontvoeren. Maar dat loopt anders af.

Floris V vermoord1296: Op 27 juni wordt Floris in de val gelokt. Hij werd uitgenodigd voor een valkenjacht vanuit het slot Muiden. Vandaar zou hij met een schip worden ontvoerd  naar Engeland. Dat mislukte, doordat de bewoners van Naarden achter het complot kwamen. Floris' vijanden, ingeschakeld door de koning van Engeland, lagere edelen als Gerard van Velzen en Gijsbrecht van Amstel, staken hem dood op de vlucht voor het woedende volk. Dat gebeurde, zegt men, bij Muiderberg, vlak bij het Muiderslot. Er was misschien, beweert men, ook een vrouw in het spel.  

(Je kunt er hier zelfs een "middeleeuwse tophit" over horen ! Klik in het volgende scherm - daar even omlaag scrollen-  op > "De eerste acht coupletten...etc.". Daarnaast lees je in modern Nederlands wat Floris V bij de vrouw van Gerard van Velzen zou hebben gedaan. De mooie plaat van Isings mag je hier ook niet overslaan. Klik op de tekening en je ziet "De aanhouding van graaf Floris V.)

 Het volk van Alkmaar haalde het lichaam van zijn geliefde vorst op en legde het gebalsemd in het koor van de toenmalige Alkmaarse kerk. Daar lag het zo een jaar lang opgebaard. Het verhaal gaat, dat Floris' beide hazewindhonden meekwamen en hun baas niet wilden verlaten. Ze zouden uiteindelijk ook zijn gestorven en begraven in het Alkmaarse graf. Floris' zoon Jan I kwam het lichaam ophalen om het opnieuw te begraven in de abdij van Rijnsburg bij Leiden. Daar liggen veel Hollandse graven begraven. In Alkmaar bleven Floris' ingewanden, die bij het balsemen verwijderd waren, achter in een graf. De "tombe van Floris V" is tot op de huidige dag in de Grote St. Laurenskerk in Alkmaar te zien (klik op de foto voor een vergroting).

Grote St. Laurenskerk

 Sarcofaag Floris V

1299: Jan I, die zijn vader Floris V in 1296 opvolgde, sterft kinderloos. Een oud kinderliedje herinnert aan hem. Je kunt het hier meezingen ! (Klik op de notenbalk.)

Met Jan I komt er een einde aan het Hollandse Huis, het oudste vorstengeslacht van Holland, dat onze streken ruim vier eeuwen bestuurde.